و سپس بارادهء او اين مادربزرگ آغاز توليد نموده است ، و اگر جهانرا از چيزى پديد آورده بود ، در نتيجه آن چيز از ازل موجود بوده و مانند ذات اقدس الهى مادهء اصلى جهان نيز قديم و بىآغاز بود ، و ليكن بر خلاف اين پندار نادرست : آفريدگار بوده است آنهنگام كه هيچ چيز نبوده ، و سپس آغاز آفرينش نموده ، و مادهء نخستين جهان و تمامى آفريدگانرا آفريد ، و آن همان ماء است كه همه چيز را از آن آفريد ، ولى براى خود آب نسبى ننهاد و سابقه‌اى قرار نداد كه بدان سابقه منتهى گردد ، سپس باد را از آب آفريد ، و اين فرزند را آنچنان بسر مادرش چيره فرمود تا در اثر وزشى تند قلب آن را بشكافت ، و آن را بهيجان و اضطراب انداخت ، كه در اثر امواج خروشانش كفى پديد شد ، به آن اندازه كه اراده فرموده بود ، و از اين كف زمينى سفيد و پاك و بدون پستى و بلندى و بىسوراخ و شكاف و خالى از هرگونه نباتات آفريد ، و سپس آن را بر گردهء آب نهاد ، پس آنگاه آتش را از آب پديد آورد ، و اين آتشين فرزند را بر مادرش چنان چيره ساخت كه قلب مادر را به سختى بشكافت ، و در اثر اين اضطراب و انفجار نيز گازى از آن بهيجان برخاست باندازه‌ايكه اراده فرموده بود ، و از اين گاز ، آسمانى صاف و پاك بدون شكاف و سوراخ بيافريد ، و اين سخن فرموده الهى است كه : « آسمانرا بنا كرد و سقفش را بلند نموده و سپس آن را تسويه و صاف نمود شب را تاريك كرده و نورش را بيرون آورد » [ 79 / 27 ] نه خورشيدى و نه ماهى و نه ستارگان و نه ابرى . . . » . از اين سخن نغز و پرمغز چنان مينمايد كه ماء ( آب ) سررشتهء تمامى نسبها و تركيبات گوناگون اجسام ، و خود اين مادر نخستين از اين‌گونه تركيبات بدور است ، نه باينمعنى كه ماء از هرگونه تركيبى خالى باشد - زيرا چنان كه ميدانيم